ኢፒኦ ሳምንታዊ: ከታህሳስ 1-28, 2015

በቁጥር: ኢትዮጵያ, ከታህሳስ 1, 2014 –ከታህሳስ 28, 2015

• የተደራጁ የፖለቲካ ግጭቶች ብዛት: 1,320
• በተደራጁ የፖለቲካ ግጭቶች ምክንያት ሪፖርት የተደረጉ የሟቾች ቁጥር: 7,404
• በሰላማዊ ሰዎች ላይ በተሰነዘሩ ጥቃቶች ምክንያት ሪፖርት የተደረጉ የሟቾች ቁጥር: 3,303

በቁጥር: ኢትዮጵያ, ከታህሳስ 1-28, 2015¹

• የተደራጁ የፖለቲካ ግጭቶች ብዛት: 53
• በተደራጁ የፖለቲካ ግጭቶች ምክንያት ሪፖርት የተደረጉ የሟቾች ቁጥር: 153
• በሰላማዊ ሰዎች ላይ በተሰነዘሩ ጥቃቶች ምክንያት ሪፖርት የተደረጉ የሟቾች ቁጥር: 88

ኢትዮጵያን በተመለከተ በቁጥር የተደገፉ መረጃዎችን በኢፒኦ የዳታ ፋይል እንዲሁም በዋናው የአክሌድ ኤክስፖርት መሳሪያ ውስጥ ማግኘት ይችላሉ。

የሁኔታዎች አጭር መግለጫ

ባለፉት አራት ሳምንታት ኦሮሚያ በሀገሪቱ ካሉ ክልሎች እጅግ በጣም ያልተረጋጋ ክልል ሆኖ የቀጠለ ሲሆን በትግራይ ክልል ደግሞ ሰብአዊ እርዳታ እና መሰረታዊ አገልግሎቶች መሻሻል አሳይተዋል。

የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት እና የትግራይ መከላከያ ሰራዊት በመባል የሚታወቁት የትግራይ ህዝብ ነፃነት ግንባር (ትህነግ/ህወሓት) ሀይሎች  ከፍተኛ አዛዦች ለሁለተኛ ጊዜ በኬንያ ናይሮቢ ተገናኝተው የጋራ ክትትል፣ ማረጋገጫ እና ተገዢነት ሜካኒዝም ማጣቀሻ ስነድን (Term of Reference of the Joint Monitoring, Verification and Compliance Mechanism) በታህሳስ 13 ቀን ከሁለት ቀናት የምክክር ስብሰባ በኃላ ፈርመዋል。² የኬንያ የቀድሞ ፕሬዝዳንት እና የአፍሪካ ህብረት አደራዳሪ ቡድን አባል ኡሁሩ ኬንያታ እንዳሉት በዚህ የስምምነት ስነድ ፓርቲዎቹ ለአፍሪካ ህብረት የክትትል እና የማረጋገጫ ቡድን ሁሉንም በሰላም ስምምነቱ የተዘረዘሩ ነገሮች መተግበራቸውን 360 ዲግሪ ለማያት የሚያስችል ሙሉ ፍቃድ ስጥተዋል。³ ከፍተኛ አዛዦቹ ትጥቅ የማስፈታት፣ የማስወገድ እና የመልሶ ማቋቋም ሂደቶች አፈፃፀም ላይም ተወያይተዋል。 ከእያንዳንዱ ተፋላሚ ወገን አንድ ተወካይ እና የምስራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግስታት (ኢጋድ) ተወካይ ያካተተ እና በአፍሪካ ህብረት ከፍተኛ ፓነል የሚመራ የጋራ ኮሚቴ አቋቁመዋል。 ይህ የጋራ ኮሚቴ ትህነግ/ህወሓት የጦር መሳሪያዎች በኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት በተለዩ ቦታዎች እንዲከማቹ ፣የትህነግ/ህወሓት ትጥቅ መፍታት እንዲጠናቀቅ እና የትህነግ/ህወሓት ተዋጊዎች ምንም አይነት መሳሪያ እንዳይገዙ፣ እንደገና እንዳይኖራቸው እና እንዳያዘዋውሩ እንዲሁም ያልተፈቀደ ወታደራዊ መሳሪያ እንዳይንቀሳቀስ ዋስትና የመስጠት ኃላፊነት ተጥሎበታል。⁴

ይህን ስምምነት ተከትሎ ታህሳስ 17 ቀን የተለያዩ ሚኒስትሮችን እና የብሄራዊ ምክክር ኮሚሽን አባላትን ያካተተ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ-ጉባዔ የተመራ የፌዴራል መንግስት ከፍተኛ ተወካዮች የትግራይ ክልል ርዕሰ መዲና መቀሌን ጎብኝተዋል。 በዚህ ጉብኝት ተወካዮቹ በጥቅምት 23 ቀን 2015 ዓ.ም የተፈረመውን የሰላም ስምምነት አፈፃፀም ለመከታተል ከትህነግ/ህወሓት መሪዎች ጋር ተገናኝተው ተወያይተዋል。⁵ በታህሳስ 20 ቀን የአፍሪካ ህብረት አደራዳሪ ቡድን አባላት ኦሊሴጎን ኦባሳንጆ እና ኡሁሩ ኬንያታ ከፍትህ ሚኒስትር፣ የኢጋድ ስራ አስፈፃሚ ፀሀፊ እና 32 የተለያዩ ሀገራት አምባሳደሮች ጋር በመሆን መቀሌን ጎብኝተዋል。 በዚህ ጉብኝት የሰላም ስምምነቱን አፈጻጸምን የገመገሙ ሲሆን የአፍሪካ ህብረት ክትትል፣ ማረጋገጫ እና ተገዢ ሚሽን (ኤዩ-ኤምቪሲኤም (AU Monitoring, Verification and Compliance Mission/AU-MVCM)) መቋቋሙን በመቀሌ አስታውቀዋል。⁶ የኤዩ-ኤምቪሲኤም ቡድን ታህሳስ 25 ቀን በመቀሌ ተስማርቷል।⁷ ኤዩ-ኤምቪሲኤም የተቋቋመው ጥቅምት 23 ቀን 2015 ዓ.ም በተፈራረሙት ለዘለቄታዊ ሰላም ቋሚ የተኩስ አቁም ስምምነት አንቀጽ 11 መስረት ሲሆን ኃላፊነቱም የሰላም ስምምነቱን አፈፃፀም መከታተል ሲሆን ለጋራ ኮሚቴው ሪፖርት ያደርጋል。⁸

በኦሮሚያ ክልል ያሉ ውግኧች

በኦሮሚያ ክልል የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ)-ሸኔ፣ የመንግስት ኃይሎች እና የአማራ ብሔር ታጣቂዎች የተሳተፉባቸው ውጊያዎች እንዲሁም በሰላማዊ ሰዎች ላይ የሚሰነዘሩ ጥቃቶች ቀጥለዋል。 ከታህሳስ 1 እስከ ከታህሳስ 28, 2015 ዓ.ም ድረስ 24 የውጊያ ኩነቶች በክልሉ ውስጥ ተመዝግበዋል (ከዚህ በታች ያለውን ካርታ ይመልከቱ)። በኦነግ-ሸኔ እና በመንግስት ኃይሎች መካከል 23 ውጊያዎች በቦረና፣ ጉጂ፣ ሰሜን ሸዋ፣ ደቡብ ምዕራብ ሸዋ፣ ምዕራብ ጉጂ፣ ምዕራብ ሀረርጌ፣ ምዕራብ ሸዋ እና ምዕራብ ወለጋ ዞኖች ተመዝግበዋል。

ኦነግ-ሸኔ በኦሮሚያ እና በአፋር ክልሎች አዋሳኝ አካባቢም በተፈጠረ ውጊያ ተሳታፊ ነበር。 ኦነግ-ሸኔ ሁለት የአፋር ወጣቶች ላይ በአፋር እና ኦሮሚያ ክልሎች አዋሳኝ ላይ በሚገኝ በአዋሽ ብሄራዊ ፓርክ ዙሪያ ጥይት በመተኮሳቸው ታህሳስ 15 እና 16 የኦነግ-ሸኔ እና የአፋር ብሔር ታጣቂዎች በዚህ ስፍራ ተዋግተዋል。 ወጣቶቹ ድንበር አልፈው የገቡት ሁለት የጠፉ ግመሎችን ለመፈለግ ነበር。 በእነዚህ ውጊያዎች ምክንያት አራት ሰዎች መሞታቸው ተነግሯል。 በታህሳስ ወር የመንግስት ኃይሎች በምዕራብ ጉጂ ዞን ገላና ወረዳ ከኦነግ-ሸኔ አባላት ጋር ከተዋጉ በኃላ ቁጥራቸው በውል ያልተገለጸ ቀበሌዎችን በቁጥጥር ስር ማዋላቸውን አስታውቀዋል। በተመሳሳይ በታህሳስ ወር መጨረሻ ላይ የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት በደቡብ ኦሮሚያ በኦነግ-ሸኔ “ለአመታት” ተቆጣጥሯቸው የነበሩ ሰባት ቀበሌዎችን መልሶ መቆጣጠሩን ዘግቧል。²⁵

አካባቢ እና ማህበረሰብን የሚመነጫቸው ግሩጌቶች

ባለፉት አራት ሳምንታት በአማራ ብሔር እና ፋኖ ታጣቂዎች እና በመንግስት ኃይሎች – የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት እና ኦሮሚያ ክልል ልዩ ኃይል – መካከል አንድ የጦርነት ኩነት ብቻ በኦሮሚያ ክልል በምስራቅ ወለጋ ዞን ተመዝግቧል። በህዳር ወር ካለው ጊዜ ጋር ሲነፃፀር የአማራ ብሔረ ታጣቂዎች የተሳተፉባቸው የጦርነት ኩነቶች ቁጥር ቀንሷል።

በታህሳስ 12, 2015 ዓ.ም አካባቢ የኦሮሚያ ክልል ልዩ ኃይል ወደ 60 የሚጠጉ የአማራ ብሔር ተወላጆችን በምስራቅ ወለጋ ዞን በጊዳ አያና ወረዳ በጉቲን ከተማ በአካባቢው ተፈጥሮ በነበረው ሁከትና ብጥብጥ እጃቸው አለበት በማለት በቁጥጥር ስር አውሏል። በክልሉ በሰላማዊ ሰዎች ላይ የሚደርሰው ጥቃትም ቀጥሏል።

ከታህሳስ 1 እስከ ከታህሳስ 28, 2015 ዓ.ም ድረስ በኦሮሚያ ክልል የመንግስት የጸጥታ ኃይሎች፣ የኦነግ-ሸኔ፣ የአማራ ብሔር ታጣቂዎች እና ፋኖ ታጣቂዎች የተሳተፉባቸው 20 በሰላማዊ ሰዎች ላይ የደረሱ የጥቃት ኩነቶች ተመዝግበዋል።

የመንግስት የጸጥታ ኃይሎች – የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት፣ የኦሮሚያ ክልል ልዩ ኃይል እና የቀበሌ ታጣቂዎች – ከህግ አግባብ ውጪ ግድያ በአርሲ፣ በምስራቅ ሀረርጌ፣ በምስራቅ ሸዋ፣ በፊንፊኔ ልዩ፣ በኢሉ አባ ቦራ፣ በቄሌም ወለጋ፣ በምዕራብ ሸዋ እና በምዕራብ ወለጋ ዞኖች የፈጸሙ ሲሆን በዚህም ምክንያት 31 ሰዎች ለሞት መዳረጋቸው ተዘግቧል። የኦነግ-ሸኔ አባላት በምዕራብ ሸዋ ዞን በአንድ በሰላማዊ ሰዎች ላይ የደረሰ የጥቃት ኩነት ተሳትፈዋል።

በአማራ ብሔር ታጣቂዎች እና በፋኖ ታጣቂዎች የተፈፀሙ አብዛኛው በሰላማዊ ሰዎች ላይ የደረሱ ጥቃቶች በምዕራብ ኦሮሚያ ማለትም በሆሮ ጉድሩ ወለጋ፣ በምስራቅ ወለጋ እና በሰሜን ሸዋ ዞኖች የተመዘገቡ ሲሆን በዚህም 23 ሰዎች መሞታቸው ተዘግቧል።

ከኦሮሚያ ክልል ሰንደቅ ዓላማ መስቀል እና ክልላዊ መዝሙር መዘመር ጋር በተያያዘ ሰልፎች እና ግጭቶች በአዲስ አበባ እስከ ታህሣሥ አጋማሽ ድረስ ቀጥለዋል።

ታህሳስ 3 ቀን በለሚ ኩራ ክፍለ ከተማ በኮተቤ ወንድይራድ 2ኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በኦሮሞ ተማሪዎች እና ወላጆች እና በሌሎች ተማሪዎች እና ወላጆች መካከል የኦሮሚያ ክልል ሰንደቅ አላማ መስቀል ጋር በተያየዘ አለመረጋጋት ተቀሰቅሷል።

በተመሳሳይ ቀን በጉለሌ ክፍለ ከተማ ሽሮ ሜዳ አካባቢ በእንጦጦ አምባ ትምህርት ቤት ተመሳሳይ ሁከት ተነስቷል። ከሁለት ቀናት በኋላ ታህሳስ 6 ቀን በጉለሌ ክፍለ ከተማ ከሚገኙ የቀለም ወርቅ ትምህርት ቤት የኦሮሞ ተማሪዎች ከሌሎች ተማሪዎች ጋር የኦሮሚያ ክልል ሰንደቅ አላማ መስቀል ጋር በተያየዘ ግጭት ተፈጠሯል። በእነዚህ ግጭቶች እና የጸጥታ ኃይሎች ሁከቱን ለማስቆም ባደረጉት ሙከራ ቁጥራቸው በውል ያልታወቁ ሰዎች ቆስለዋል። የአዲስ አበባ ፖሊስ ከሁከቱ ጋር በተያያዘ 570 ተማሪዎችን በቁጥጥር ስር ማዋሉን ተነግሯል።²⁶ ተማሪዎቹ በታህሳስ 12 ቀን ከእስር ተፈተዋል። ጥቂት ተማሪዎች ግን አሁንም በእስር ላይ ይገኛሉ።

በአማራ ክልል የተከናውኑ ያለማስቀመጥ ድርሻ

በአማራ ክልል የባህልና የኃይማኖት አባቶች ከመንግስት ጋር የቅማንት ኮሚቴ ታጣቂዎች በሰላም እጃቸውን እንዲሰጡ እና የተሃድሶ ስልጠና ላይ እንዲሳተፉ ከተወያዩ በኃላ ታህሳስ 13 ቀን ከ300 የሚበልጡ የቅማንት ኮሚቴ ታጣቂዎች በሰላም እጃቸውን ለመንግስት ሰጥተዋል።²⁷ ከቀናት በፊት ታህሳስ 9 ቀን በምዕራብ ጎጃም ዞን ቡሬ በሚገኘው አባይ ወንዝ ድልድይ አካባቢ የኦነግ-ሸኔ አባላት 10 የአማራ ተወላጆችን በጥይት ተኩሰው ገድለዋል። ተጎጂዎቹ አያታቸውን ከኦሮሚያ ክልል ኪረሙ ወረዳ ወደ አማራ ክልል የህክምና ማዕከል ሲያጓጕዙ ከነበሩ 16 ሰዎች መካከል ናቸው።